"Yüzde 15–25 bindirme kaybı" cümlesini kataloglarda çok okudunuz. Peki bu sizin tarlanızda kaç litre, kaç lira? Bu yazıda formülü veriyor, 120 hektarlık bir Trakya işletmesi üzerinden adım adım hesaplıyoruz. Kalem kâğıt yeter.
Bindirme nerede oluşur?
Manuel bölüm kontrolünde üç yerde ilaç çift atılır:
- Tarla başı dönüşleri: Bom kenar şeridine girip çıkarken operatör bölümü geç kapatır veya erken açar. Her dönüşte bom genişliği × gecikme mesafesi kadar alan iki kez ilaçlanır.
- Geçiş bindirmeleri: Paralel geçişlerde sürücü izi tam tutturamaz; iki geçiş arasında 30–80 cm bindirme kalır. Bu, tarlanın tamamına yayılan sessiz bir kayıptır.
- Kama şekilli parseller: Düzgün dikdörtgen olmayan tarlalarda son geçişler daralır; bomun bir kısmı zaten ilaçlanmış alana ya da komşu parsele düşer.
Rehberlik ikinci kalemi, otomatik bölüm kontrolü birinci ve üçüncü kalemi ortadan kaldırır.
Formül
Üç kalemi ayrı hesaplayıp toplayacağız. Gereken veriler:
- A: Tarla alanı (ha)
- B: Bom genişliği (m)
- L: Ortalama geçiş uzunluğu (m)
- g: Geçiş başına bindirme (m) — GPS'siz sürüşte tipik 0,5 m
- d: Dönüşte gecikme mesafesi (m) — elle anahtarlamada tipik 3 m
- k: Kama/düzensizlik payı — dikdörtgen tarlada %2, düzensiz parselde %6–10
1. Geçiş bindirmesi (ha): Geçiş sayısı ≈ (A × 10.000) / (B × L). Her geçişte g × L m² çift atılır.
Kayıp₁ = geçiş sayısı × g × L / 10.000 = A × g / B
2. Dönüş bindirmesi (ha): Her geçişin iki ucunda B × d m² çift atılır.
Kayıp₂ = geçiş sayısı × 2 × B × d / 10.000 = A × 2d / L
3. Kama payı (ha): Kayıp₃ = A × k
Toplam bindirme oranı = (Kayıp₁ + Kayıp₂ + Kayıp₃) / A
120 hektarlık örnek
Trakya'da buğday-ayçiçeği rotasyonu, 24 m bom, ortalama 400 m uzunluğunda parseller, tarlaların yarısı düzensiz.
- A = 120 ha, B = 24 m, L = 400 m, g = 0,5 m, d = 3 m, k = %5
Kayıp₁ = 120 × 0,5 / 24 = 2,5 ha
Kayıp₂ = 120 × 6 / 400 = 1,8 ha
Kayıp₃ = 120 × 0,05 = 6,0 ha
Toplam = 10,3 ha, yani sezonluk uygulama alanının %8,6'sı çift ilaçlanıyor. Bu düşük görünebilir; ama sezon boyunca 3 uygulama (yabancı ot, fungisit, insektisit) yapılıyorsa 31 hektar ilaç boşa gidiyor demektir.
Hektar başına ilaç maliyeti 1.200 ₺ alınırsa: 31 × 1.200 = 37.200 ₺/yıl. Buna çift ilaçlanan şeritlerdeki fitotoksisite ve fazladan yakılan mazot dahil değil.
Düzensiz parselleri çok olan işletmelerde k = %10 ve g = 0,8 m ile aynı hesap %14'e çıkar; katalog rakamları buradan geliyor.
Hangi teknoloji hangi kalemi siler?
| Kalem | Yalnız rehberlik (Nova 2N) | Rehberlik + otomatik bölüm (Nova 200) |
|---|---|---|
| Geçiş bindirmesi | g 0,5 → 0,15 m: %70 azalır | aynı |
| Dönüş bindirmesi | değişmez | d 3 → 0,3 m: %90 azalır |
| Kama payı | değişmez | bölümler sınırda kapanır: %85 azalır |
Örnekteki işletme için:
- Nova 2N ile kayıp 10,3 → 8,5 ha (yıllık yaklaşık 6.500 ₺ tasarruf)
- Nova 200 ile kayıp 10,3 → 1,8 ha (yıllık yaklaşık 30.000 ₺ tasarruf)
Yani otomatik bölüm kontrolü bu işletmede kendini iki sezonda öder. 24 metreden geniş bomlarda ve daha düzensiz arazide süre kısalır.
Kendi rakamlarınızı nasıl bulursunuz?
- Bom genişliği ve geçiş uzunluğu: Makine ve tapu ölçüsünden.
- Bindirme (g): Bir geçişte toprağa dökülen izlerin arasını metreyle ölçün; GPS'siz sürüşte 0,4–0,8 m normaldir.
- Gecikme (d): Tarla başında bölümü kapattığınız noktayı ve kenar şeridin bittiği yeri işaretleyin; aradaki mesafe.
- Nozul debisi ve hedef doz: Doğru dozu tutturmak kaybı hesaplamanın ön koşuludur; Nozul Hesaplayıcı ile kontrol edin.
- Kayıtlı kapsama alanı: Nova bilgisayarları işi bitirdiğinizde gerçek kapsanan alanı gösterir. Tapu alanıyla farkı, sizin gerçek bindirme oranınızdır. TIM APP bu farkı her iş için raporlar.
Otomatik bölüm kontrolünün nasıl çalıştığını daha önce bu yazıda anlatmıştık. Pülverizatörünüze takılıp takılmayacağını ise GPS retrofit rehberinde bulabilirsiniz.
